İmposter Sendromu: Başarılı Olduğunuz Halde Neden Kendinizi Yetersiz Hissediyorsunuz?
Geçenlerde bir arkadaşımla otururken konu döndü dolaştı kariyerine geldi. Yıllardır emek verdiği işinde nihayet hak ettiği bir terfiyi almıştı, ama bana anlattığı şey beni çok şaşırttı: "Aslında bunu hak etmedim, bu konuda yeterince iyi değilim" diyordu. Oysa onu yıllardır tanıyordum; bu başarıyı kendi çabasıyla, sabrıyla kazanmıştı. O günden sonra bu konuyu araştırmaya karar verdim, çünkü fark ettim ki bu duygu sandığımdan çok daha yaygınmış.
Bu yazımda sizinle imposter sendromunun ne olduğunu, neden ortaya çıktığını ve bu duyguyla nasıl baş edebileceğinizi paylaşacağım.
Bu düşünce size de tanıdık geliyorsa yalnız değilsiniz. Dünyanın dört bir yanında milyonlarca insan, başarılarına rağmen kendini yetersiz hissettiği bir psikolojik durum yaşıyor. Bunun adı imposter sendromu, Türkçedeki karşılığıyla sahtekârlık sendromu.
Bence en ilginç yanı da şu: bu sendrom başarısız insanlarda değil, çoğunlukla çalışkan, sorumluluk sahibi, mükemmeliyetçi ve gerçekten başarılı kişilerde görülüyor.
İmposter Sendromu Nedir?
İmposter sendromunu şöyle tanımlayabilirim: kişinin elde ettiği başarıları kendi bilgi ve emeğine değil, şansa, tesadüfe ya da çevresindekilerin yanılmasına bağlaması. Kişi ne kadar başarılı olursa olsun kendini yeterli görmüyor ve "yetersiz olduğunun düşünüleceği" korkusuyla yaşıyor.
Bunun resmi bir ruhsal hastalık olmadığını özellikle belirtmek isterim; ama kişinin yaşam kalitesini, öz güvenini ve kariyer gelişimini ciddi ölçüde etkileyebiliyor.
Belirtileri Neler?
Bu düşünce kalıbını taşıyan kişilerde sık rastladığımız belirtileri şöyle sıralayabilirim:
Başarılarını küçümsemek.
Sürekli kendini başkalarıyla kıyaslamak.
Hata yapmaktan aşırı korkmak.
Övgü aldığında rahatsız hissetmek.
"Yeterince iyi değilim" düşüncesini sık yaşamak.
Mükemmel olamayacağı işe başlamaktan kaçınmak.
Sürekli daha fazla çalışmak zorundaymış gibi hissetmek.
Başarıyı şans eseri sanmak.
Bu belirtilerden birkaçını zaman zaman yaşamak gayet normal. Ama bu düşünceler süreklilik kazandığında kişinin hayatını gerçekten zorlaştırabiliyor.
Neden Ortaya Çıkıyor?
Bu konuyu incelerken karşıma birkaç temel neden çıktı.
Bu nedenlerin en başında Mükemmeliyetçilik geliyor. Kendine çok yüksek standartlar koyan biri, en küçük hatayı bile başarısızlık olarak görebiliyor.
Çocukluk deneyimleri de büyük rol oynuyor. Sürekli eleştirilen ya da yalnızca başarılarıyla değer gören çocuklar, yetişkinlikte kendini sürekli kanıtlamak zorundaymış gibi hissedebiliyor.
Sosyal karşılaştırma da günümüzde giderek daha etkili bir neden. Sosyal medyada insanların yalnızca en parlak yönlerini görmek, kişinin kendi hayatını eksik değerlendirmesine yol açabiliyor.
Son olarak yeni bir ortama girmek de tetikleyici olabiliyor. Yeni bir iş, üniversite, terfi ya da farklı bir sorumluluk alanı, kişiye kendini yetersiz hissettirebiliyor.
En Çok Kimlerde Görülüyor?
İmposter sendromunun herkeste görülebileceğini unutmayalım ama araştırmalar bazı gruplarda daha sık yaşandığını gösteriyor: akademisyenler, öğretmenler, sağlık çalışanları, girişimciler, sanatçılar, üniversite öğrencileri, yönetici pozisyonundaki kişiler ve mükemmeliyetçi bireyler.
Kadınlarda daha sık bildirildiği düşünülüyor olsa da, günümüzde erkeklerin de benzer sıklıkta yaşayabildiği kabul ediliyor.
Bu Duyguyla Nasıl Baş Edebilirsiniz?
En etkili yöntemlerden biri başarılarınızı kaydetmek. Küçük ya da büyük fark etmez, başardığınız işleri yazmak zamanla kendinizi daha gerçekçi değerlendirmenize yardımcı olur.
İç sesinizi fark etmek de önemli bir adım. "Yetersizim" düşüncesi geldiğinde kendinize "bunu destekleyen gerçek kanıt nedir?" diye sormanızı öneririm. Çoğu zaman zihnimizin kurduğu senaryoların gerçeklerden çok farklı olduğunu fark edersiniz.
Kendinizi başkalarıyla değil, dünkü haliniz ile karşılaştırmanız da işe yarıyor. Çünkü gerçek gelişim başkalarını geçmek değil, kendi ilerlemenizi görebilmektir.
Hata yapmaya izin vermek de bir o kadar değerli. Hata yapmak yetersiz olduğunuz anlamına gelmiyor; tam tersine öğrenmenin doğal bir parçası.
Övgüleri kabul etmeyi öğrenmek de küçük ama güçlü bir alışkanlık. Birisi sizi takdir ettiğinde bunu hemen reddetmek yerine sadece "teşekkür ederim" demeyi deneyebilirsiniz. Bu küçük alışkanlık zamanla öz değerinizi güçlendiriyor.
Günlük Hayattan Bir Örnek
Arkadaşımın hikayesine dönecek olursam: yıllardır emek verdiği iş yerinde müdür olmuştu. Çevresindeki herkes bu görevi hak ettiğini düşünüyordu. Ama o her gün işe giderken "bir hata yapacağım ve herkes aslında bu işi bilmediğimi düşünecek" diye kaygılanıyordu.
Oysa onu terfi ettiren şey şans değildi; yılların emeği, deneyimi ve çalışkanlığıydı. İmposter sendromu, kişinin bunu görmesini zorlaştırıyor, işte tam da bu yüzden fark etmek bu kadar önemli.
Sık Sorulan Sorular
İmposter sendromu bir hastalık mıdır?
Hayır, psikolojik bir düşünce ve duygu örüntüsü. Ancak yoğun yaşandığında profesyonel destek almak faydalı olabilir.
Her başarılı insan bunu yaşar mı?
Hayır, ama birçok başarılı insan hayatının bir döneminde bu duyguyla karşılaşabiliyor.
İmposter sendromu tamamen geçer mi?
Kişi düşünce kalıplarını fark edip değiştirdikçe etkisi önemli ölçüde azalabiliyor.
Bazen en sert eleştiriyi bize başkaları değil, kendi iç sesimiz yapıyor. Oysa başarı yalnızca kusursuz olmak değil; emek vermek, öğrenmek, hata yapmak ve yeniden denemek. Kendinizi sürekli eksik görmek yerine bugüne kadar attığınız adımlara dönüp bakmanızı öneririm. Belki de "şans" dediğiniz şey, aslında yıllardır sabırla biriktirdiğiniz bilgi, deneyim ve emeğin doğal bir sonucu.
Yorumlar