Kasım geldiğinde doğa yavaşlıyor, ağaçlar yapraklarını döküyor, bahçeler sessizliğe bürünüyor. Ben de uzun yıllar bu ayı "artık yapacak bir şey kalmadı" diye düşünerek geçirdim. Oysa kasım ayında hangi bitkiler dikilir diye bakınca, sonbaharın son ayının gelecek ilkbahar için en önemli hazırlık dönemlerinden biri olduğunu görüyoruz. Toprağa bıraktığımız bir lale soğanı, dikilen bir sarımsak dişi ya da kışa hazırladığımız bir saksı bitkisi, aylar sonra emeğimizin karşılığını bize geri veriyor.
Üstelik bitki yetiştirmek için geniş bir bahçeye ihtiyacımız yok. Küçük bir balkon, pencere önü ya da evin aydınlık bir köşesi de mevsimle birlikte yenilenebilir.
Kasım ayında hangi çiçekler dikilir, hangi sebzeler ekilir, mevcut bitkilerimizin bakımını nasıl yaparız? Gelin birlikte bakalım.
Kasım Ayında Bitki Dikimi Yapılır mı?
Evet, kasım ayında pek çok bitkinin dikimi yapılabilir. Ancak hangi bitkinin ne zaman dikileceği; yaşadığımız bölgenin iklimine, toprağın durumuna ve bitkinin soğuğa dayanıklılığına bağlı.
Türkiye'de kasım her bölgede aynı koşulları sunmaz. Akdeniz ve Ege kıyılarında bahçe işleri devam edebilirken İç Anadolu ve Doğu Anadolu'da don olayları başlayabilir. Bu yüzden takvimin yanında hava durumuna ve toprağın sıcaklığına da bakmamız gerekir.
Kasım ayında şunları yapabiliriz:
- İlkbaharda çiçek açacak soğanlı bitkileri dikebiliriz.
- Uygun bölgelerde kışlık sebzeler ekebiliriz.
- Uygun koşullarda meyve fidanları ve bazı süs çalıları dikebiliriz.
- Kışa hassas bitkileri soğuktan koruyabiliriz.
- Ev bitkilerinin sulama ve ışık düzenini yeniden ayarlayabiliriz.
- Bahçe toprağını, saksıları ve bahçe aletlerini yeni mevsime hazırlayabiliriz.
Önemli bir ayrıntı: Toprak donmuşsa ya da suya doymuşsa dikim yapmak doğru değil. Köklerin toprağa yerleşebilmesi için elverişli koşulları beklemek her zaman daha iyi.
1. Kasım Ayında Dikilebilecek Çiçekler
Kasımda yaptığımız çiçek dikimleri, kışın sakin günlerinin ardından ilkbaharda rengârenk bir bahçeyle karşılaşmamızı sağlar.
Lale
Laleler, sonbaharda dikilip ilkbaharda çiçek açan soğanlı bitkilerin en bilinenlerinden.
Lale soğanlarını kasım ayında, toprak donmadan önce dikebiliriz. Güneş alan ya da günün bir bölümünde güneş gören, suyun kolayca süzüldüğü yerleri seçmek gerekir.
Dikim sırasında:
- Sağlıklı, sert ve çürüme belirtisi göstermeyen soğanlar seçin.
- Soğanları çeşidin önerdiği derinlikte ve aralarında yeterli mesafe bırakarak dikin.
- Sivri uçlarının yukarı baktığından emin olun.
- Toprağın su tutup çamurlaşmadığını kontrol edin.
Saksıda lale yetiştirmek de mümkün. Ancak saksının altında mutlaka drenaj delikleri olmalı. Çok soğuk bölgelerde saksı toprağı bahçe toprağından daha hızlı donabileceği için ek koruma gerekebilir.
Sümbül
Sümbül, güzel kokulu çiçekleriyle bahçelere ve balkonlara renk katan soğanlı bitkilerden.
Sonbaharda dikilen sümbül soğanları, uygun kış koşullarını geçirdikten sonra ilkbaharda çiçek açar. Aydınlık, iyi drene edilmiş toprak ve aşırı sulamadan kaçınmak başarının temelidir.
Sümbülü saksıda yetiştireceksek genişliği ve derinliği yeterli bir kap seçelim. Soğanlar sürekli ıslak kalırsa çürüyebilir.
Nergis
Nergisler, ilkbaharın geldiğini ilk müjdeleyen dayanıklı soğanlı çiçeklerden.
Toprağın donmadığı ve dikime elverişli olduğu günlerde nergis soğanlarını dikebiliriz. Çeşidine göre çiçeklenme zamanı değişse de sonbahar dikimi çoğu bahçe nergisi için uygun bir dönem.
Bahçede gruplar hâlinde dikersek doğal bir görünüm elde ederiz. Saksıda yetiştirirken yine suyun tahliye edilmesine dikkat etmek gerekir.
Hercai menekşe ve çuha çiçeği
Balkonunu kışın da renkli tutmak isteyenler için hercai menekşe ve çuha çiçeği güzel seçenekler.
Uygun çeşit seçildiğinde ve aşırı soğuklardan korunduğunda bu bitkiler kış aylarında da dekoratif bir görünüm sunar.
- Hercai menekşeyi aydınlık bir noktaya yerleştir.
- Çuha çiçeğinin toprağının tamamen kurumasına izin verme.
- Saksıda biriken suyu mutlaka boşalt.
- Sert don beklenen gecelerde bitkilerini korunaklı bir alana al.
Böylece yaz çiçekleri solduğunda balkonun renksiz kalmaz.
2. Kasım Ayında Ekilebilecek Sebzeler
Kış mevsiminde de sebze yetiştirmek mümkün. Yalnız kasımda yapılacak ekimlerin bölgeye göre değiştiğini unutmamak gerekir.
Sarımsak
Sarımsak, sonbahar ve kışlık üretim planlarında değerlendirebileceğimiz bitkilerden. Kasım dikimi, özellikle kışları ılıman geçen ve toprağı suyu iyi süzen bölgelerde uygun olabilir.
Sarımsak yetiştirmek için:
- Sağlıklı ve iri dişler seçin.
- Gevşek, su tutmayan bir toprak hazırlayın.
- Dişleri sivri uçları yukarı gelecek şekilde yerleştirin.
- Bitkiler arasında gelişmeye yetecek kadar boşluk bırakın.
- Toprak nemliyse gereksiz sulama yapmayın.
Soğuk ve yüksek rakımlı bölgelerde dikim zamanını yerel iklime göre ayarlamak gerekir. Sert kışlarda açık alana dikmek yerine daha uygun bir dönemi beklemek ya da yerel yetiştiricilik takvimini izlemek daha doğru olabilir.
Ispanak
Ispanak, serin mevsimlerde rahatça yetişen sebzelerden. Ilıman bölgelerde kasımda ekim yapılabilir. Daha soğuk bölgelerde ise korunaklı alanlar ya da örtü altı koşulları gerekir.
Toprağı nemli tutalım ama su içinde bırakmayalım. Tohumları çok derine gömmemek ve fidelere yeterli alan bırakmak da önemli.
Marul ve roka
Marul ve roka, özellikle ılıman bölgelerde sonbahar ve kış yetiştiriciliği için uygun seçenekler.
Balkonda sebze yetiştirmek isteyenlere de çok yakışırlar. Bunun için:
- Drenaj delikleri olan saksılar kullanın.
- Sebze yetiştiriciliğine uygun, temiz ve besin içeriği yeterli bir yetiştirme ortamı hazırlayın.
- Saksıları gün ışığı alan bir noktaya yerleştirin.
- Tohum paketindeki sıcaklık ve ekim derinliği bilgilerine uyun.
Ankara gibi kışların soğuk geçtiği şehirlerde açık balkona kasımda yapılan ekimlerin gelişimi sınırlı kalabilir. Bu yüzden korunaklı bir balkon, uygun örtü altı alanı ya da iç mekânda yeterli ışık koşulları düşünmek gerekir.
Bakla ve bezelye
Bakla ve bezelye, uygun çeşitlerle ve iklim koşullarında sonbahar-kış ekiminde yetiştirilebilen baklagillerden.
Kışları ılıman geçen bölgelerde kasım ekimi mümkün olabilir. Soğuk bölgelerde ise çeşide, rakıma ve don riskine göre hareket etmek gerekir.
İki bitkide de toprağın drenajı çok önemli. Aşırı ıslak toprakta tohumların çürüme riski artar.
Küçük bir not: Bir sebzenin kasımda ekilebiliyor olması, Türkiye'nin her yerinde aynı tarihte ekilebileceği anlamına gelmez. Tohum paketindeki bilgilere ve bölgesel tarım takvimine bakmak en güvenli yol.
3. Kasım Ayında Meyve Fidanı Dikilir mi?
Kasım, bazı meyve fidanlarının dikimi için uygun bir dönem olabilir. Özellikle yapraklarını döken ağaçlar dinlenmeye çekildiğinde çıplak köklü fidanların dikimi gündeme gelir.
Elma, armut ve bazı diğer meyve ağaçları, bölgesel koşullara ve fidanın türüne göre sonbahar sonundan ilkbahar başına kadar dikilebilir.
Dikimden önce şunlara dikkat edelim:
- Toprak donmuş ya da aşırı ıslak olmamalı.
- Fidanın güneş ve toprak ihtiyacı değerlendirilmeli.
- Ağacın ileride büyüyeceği alan hesaba katılmalı.
- Fidanın kökleri açıkta bırakılıp kurutulmamalı.
- Yeni dikilen fidana, türün ihtiyacına göre can suyu verilmeli.
- Rüzgârlı ve sert kışlarda genç fidanlar desteklenmeli ve korunmalı.
Saksıda yetiştirilen meyve ağaçlarında da türün kök gelişimini, saksı hacmini ve kışa dayanıklılığını göz önünde bulundurmak gerekir.
Fidan dikimini yalnızca takvime göre planlamayalım. Bölgemizde donların ne zaman başladığı ve fidanın hangi koşullara ihtiyaç duyduğu belirleyici olacaktır.
4. Kasım Ayında Gül Bakımı Nasıl Yapılır?
Güller kış öncesinde biraz ilgi ister. Ama her gülü kasımda sert biçimde budamak doğru değil.
Bazı bölgelerde çalı güllerinin rüzgârda savrulup kök çevresindeki toprağı gevşetmesini önlemek için hafif bir kısaltma yapılabilir. Ayrıntılı budamanın zamanı ise gül çeşidine ve yerel iklime göre değişir.
Kasımda gül bakımında şunlara odaklanabiliriz:
- Hastalıklı ve dökülmüş yaprakları toplayalım.
- Kırılmış veya tehlike oluşturan dalları kontrol edelim.
- Yeni dikilmiş güllerin kök çevresini koruyalım.
- Toprak aşırı ıslakken çevresinde çalışmaktan kaçınalım.
- Soğuk bölgelerde kök bölgesini uygun malçla koruyalım.
Özellikle ilkbaharda eski dalları üzerinde çiçek açan güllerde gelişigüzel budama, sonraki sezonun çiçeklerini azaltabilir. Bu yüzden önce gülümüzün türünü bilmemiz gerekiyor.
5. Saksı Bitkileri Kışa Nasıl Hazırlanır?
Kasımda yalnızca bahçeye değil, balkondaki ve teraslardaki saksılara da bakmamız lazım.
Saksıdaki bitkilerin kökleri, toprağa dikili bitkilere göre sıcaklık değişimlerinden daha fazla etkilenir. Don riski başladığında koruma önlemleri bu yüzden önem kazanır.
Saksıları soğuktan koruyun
Hassas bitkileri soğuk gecelerde korunaklı bir yere taşıyın. Dışarıda kalması gereken saksıları rüzgârdan korunan bir duvarın yanına yerleştirebilirsin.
Saksıların altını doğrudan soğuk zeminden ayırmak ve kapların donma riskini azaltacak şekilde yalıtım sağlamak da işe yarar. Yalnız drenaj deliklerini kapatmamaya dikkat et.
Sulamayı azaltın ama tamamen bırakmayın
Sonbaharda günler kısalır, birçok bitkinin büyüme hızı yavaşlar ve su ihtiyacı da azalır.
Yine de bütün bitkilere aynı sulama takvimini uygulamamalıyız. Sulamadan önce toprağın nemine bakalım. Toprak hâlâ ıslaksa yeniden sulamak kök çürümesine yol açabilir.
Kaktüsler ve bazı sukulentler kışın çok daha az suya ihtiyaç duyarken tropikal ev bitkilerinin gereksinimleri farklı olabilir.
Bitkileri kaloriferden uzak tutun
Kaloriferler yanmaya başlayınca özellikle tropikal bitkilerde sorunlar çıkabiliyor. Radyatörün hemen yanındaki sıcak ve kuru hava, yaprak uçlarının kurumasına neden olur.
Bitkilerimizi aydınlık bir yere yerleştirelim ama doğrudan sıcak hava akımına maruz bırakmayalım. Soğuk camla temas etmelerini de önleyelim.
Gün ışığı azaldığında bitkilerin ışık ihtiyacını yeniden değerlendirmekte fayda var. Kışın onları sürekli karanlık bir köşede bırakmak gelişimlerini olumsuz etkiler.
6. Kasım Ayında Ev Bitkisi Bakımında Yapılan Hatalar
Ev bitkilerini kışa hazırlamak, onları içeri taşımaktan ibaret değil. Mevsim değişince bakım alışkanlıklarımızı da gözden geçirmemiz gerekiyor.
En sık yapılan hatalar şunlar:
Her bitkiyi aynı sıklıkta sulamak: Su ihtiyacı; tür, saksı büyüklüğü, ışık, ortam sıcaklığı ve toprağın yapısına göre değişir.
Kışın da yoğun gübreleme yapmak: Büyümesi yavaşlayan bitkiler genellikle daha az besine ihtiyaç duyar. Gübrelemeyi bitkinin türüne ve aktif gelişim durumuna göre düzenlemek gerekir.
Bitkileri bir anda çok sıcak ortama taşımak: Dışarıdan içeri alınan bitkiler sıcaklık ve ışık değişiminden etkilenebilir. İçeri almadan önce zararlı ve hastalık belirtileri açısından kontrol edin.
Drenajı ihmal etmek: Saksı tabağında biriken su köklerin havasız kalmasına neden olur. Sulamadan sonra fazla suyu boşaltın.
Kuruyan yaprakları ve hastalıklı bitki parçalarını bırakmak: Sağlıksız yaprakları düzenli kontrol edip uzaklaştırın. Hastalıklı materyali sağlıklı bitkilerin yanına ya da uygun olmayan kompostlara eklemeyin.
Kısacası kasımda bitki bakımının amacı, bitkileri gereksiz işlemlerle yormak değil, değişen koşullara uyum sağlamalarına yardımcı olmak.
7. Kasım Ayında Bahçede Yapılması Gereken Diğer İşler
Bitki dikiminin dışında, kışın bahçemizi koruyacak bazı küçük çalışmalar da var.
Dökülen yaprakları değerlendirin. Sağlıklı yaprakları kompost yapımında ya da yaprak çürüntüsü hazırlamakta kullanabilirsiniz. Hastalık belirtisi taşıyan yaprakları ise ayrı değerlendirin.
Saksıların drenajını kontrol edin. Yağışlı dönemde suyun kaplarda birikmesi kök sorunlarına yol açabilir. Saksıları drenajı kolaylaştıracak şekilde yükseltmek işe yarar.
Bahçe aletlerini temizleyin. Budama makası, kürek ve saksıları temizleyip gelecek sezona hazırlayın. Hastalıklı bitkilerde kullanılan aletleri ayrıca temizlemek gerekir.
Hassas bitkileri koruyun. Don beklenen gecelerde türüne uygun, hava geçiren koruyucu örtülerden yararlanabilirsiniz. Örtüyü mümkün olduğunca yapraklara bastırmayacak şekilde yerleştirin.
Budama kararını aceleye getirmeyin. Bazı bitkiler sonbaharda budanabilirken bazıları için ilkbaharı beklemek daha uygun. Türünü bilmeden bütün bahçeyi aynı şekilde budamak doğru olmaz.
8. Kasım Ayında Balkon Bahçeciliği İçin Küçük Bir Plan
Bahçen yoksa kasımı, balkonda küçük bir bitki köşesi oluşturmak için değerlendirebilirsin.
Başlangıç için üç amaç belirleyelim:
- Renk: Hercai menekşe gibi mevsime uygun çiçekler seçelim.
- Mutfak: İklimimiz uygunsa roka veya ıspanak gibi yapraklı sebzeleri deneyelim.
- İlkbahar hazırlığı: Uygun hava koşullarını sağlayabileceğimiz saksılara lale ya da nergis soğanları dikelim.
Her saksının üzerine bitkinin adını ve dikim tarihini yazmak, bakım sürecini takip etmeyi kolaylaştırır.
Balkonun çok soğuksa hassas bitkiler için önceden yer ayır. Güneş almayan, hava dolaşımı zayıf bir köşeyi bitkilerle doldurmak yerine, daha az sayıda bitkiyi doğru koşullarda yetiştirmeyi tercih et.
Bahçecilikte her mevsimin ayrı bir ritmi var. İlkbahar yeni başlangıçları, yaz büyümeyi ve hasadı, sonbahar ise hazırlığı hatırlatıyor. Kasımda toprağa bıraktığımız bir soğan ya da soğuktan koruduğumuz bir saksı bitkisi, gelecek mevsimin güzelliğine yaptığımız küçük bir yatırım. Bu ay bitkilerimiz için yapabileceğimiz en iyi şey; bölgemizin iklimini düşünmek, her bitkinin ihtiyacını ayrı ayrı değerlendirmek ve bakımı hava koşullarına göre planlamak. Balkonda birkaç saksı çiçeğimiz bile olsa kasımı verimli geçirebiliriz, çünkü önemli olan çok bitkiye sahip olmak değil, sahip olduklarımıza doğru zamanda doğru bakımı vermek. Sen kasımda bahçende ya da balkonunda hangi bitkileri yetiştiriyorsun? Yorumlarda deneyimlerini paylaşırsan diğer bitki severlere de ilham olursun.
Yorumlar