Nedenini Bilmediğimiz Kurallar: Beş Maymun Deneyi Üzerine Bir Hikâye
Geçen hafta hayatımızdaki görünmez bağlardan, o meşhur kırmızı iplerden bahsetmiştik. Bu hafta ise biraz daha farklı bir yere, zihnimizin içindeki görünmez duvarlara bakacağız.
Hani bazen şöyle cümleler duyarız:
“Bizde usul böyledir.”
“Böyle yapılmaz.”
“Eskiden beri hep böyle.”
Peki hiç durup düşündünüz mü?
Bazı şeyleri neden tam olarak o şekilde yapıyoruz?
Belki annemizden öyle gördük.
Belki toplum bize öyle öğretti.
Belki de hiç sorgulamadık.
Bu sorunun cevabını anlamak için sıkça anlatılan ilginç bir hikâyeye bakalım: Beş Maymun Deneyi.
Kafes, Muz ve Soğuk Su
Hikâyeye göre bilim insanları bir kafese beş maymun yerleştirir.
Kafesin ortasında bir merdiven vardır ve merdivenin tepesine bir salkım muz konulmuştur.
Maymunlardan biri merdivene tırmanıp muza ulaşmaya çalıştığında araştırmacılar diğer tüm maymunlara tazyikli soğuk su sıkar.
Bir süre sonra maymunlar bir şey öğrenir:
Merdivene çıkan biri olursa herkes ıslanır.
Bunun üzerine her merdivene yönelen maymun diğerleri tarafından aşağı çekilir ve engellenir.
Zamanla hiçbiri muza ulaşmaya cesaret edemez.
Sistemin Değişmesi
Deneyin anlatılan kısmına göre daha sonra araştırmacılar maymunlardan birini kafesten çıkarır ve yerine yeni bir maymun koyar.
Yeni gelen maymun doğal olarak muzu fark eder ve merdivene yönelir.
Ama diğer maymunlar hemen onu engeller.
Yeni maymun şaşırır.
Nedenini bilmez ama kısa sürede şunu öğrenir:
“Burada merdivene çıkılmamalı.”
Araştırmacılar zamanla kafesteki tüm maymunları değiştirir.
Sonunda kafeste hiç soğuk suya maruz kalmamış beş yeni maymun vardır.
Ama yine de hiçbiri merdivene tırmanmaz.
Eğer konuşabilselerdi muhtemelen şöyle derlerdi:
“Bilmiyoruz… Ama burada işler hep böyle yürür.”
Görünmez Kurallar
Sevgili Hamarat Ev Kedisi okurları,
Günlük hayatımızda bazen biz de o maymunlar gibi davranmıyor muyuz?
Örneğin:
“Bu yaşta yeni bir şeye başlanmaz.”
“Mutfakta bu böyle yapılmaz.”
“Bunu yaparsan elalem ne der?”
Bazen bu kuralların gerçekten bir nedeni vardır. Ama bazen de sadece alışkanlıktan ibarettir.
Bir zamanlar biri bir merdivene tırmanmaya çalışmış, birileri de onu engellemiştir.
Zamanla nedeni unutulmuş, kural kalmıştır.
Kendi Kafesimizi Fark Etmek
Belki de hayatımızdaki bazı sınırlar gerçekten dış dünyadan değil, zihnimizdeki görünmez duvarlardan oluşur.
Çünkü çoğu zaman şu cümleyle büyürüz:
“Böyle gelmiş, böyle gider.”
Oysa belki de artık değişen bir şey vardır.
Belki o muz hâlâ oradadır.
Ama artık tepemizde bize soğuk su sıkan kimse yoktur.
Küçük Bir Soru
Geleneklerimize sahip çıkmak kıymetlidir.
Ama nedenini bilmediğimiz alışkanlıkları sorgulamak da özgürleştirici olabilir.
Bugün kendinize küçük bir soru sorun:
“Ben bunu gerçekten istediğim için mi yapıyorum, yoksa sadece usul böyle olduğu için mi?”
Belki de o merdivene tırmanmanın tam zamanıdır.
Birlikte Düşünelim
Sizin de hayatınızda şöyle dediğiniz alışkanlıklar var mı?
“Niye yaptığımı bilmiyorum ama hep böyle yapıyorum.”
Belki mutfakta…
Belki ev düzeninde…
Belki hayat seçimlerinde…
Haftaya ise kusurların içindeki güzelliği anlatan bir Japon sanatı ile devam edeceğiz.
Sevgiyle ve merakla kalın.
Yorumlar